Monument mgr. Joannes Zwijsen

Over het kunstwerk

In de tuin van de Heikese kerk is mgr. Joannes Zwijsen (1794-1877) in statig brons afgebeeld, zittend op een stoel tegen ‘zijn’ kerk, terwijl hij uitkijkt naar de parochianen op straat. Hij groeide uit tot een van de belangrijkste emancipatoren van het rooms-katholieke Nederland in de eerste helft van de negentiende eeuw. Hij was bisschop van Den Bosch, pastoor van de parochie St. Dyonisus ’t Heike (Heikese kerk) in Tilburg en de eerste aartsbisschop van Utrecht na het herstel van de kerkelijke hiërarchie in 1853. Ook was hij goed bevriend met koning Willem II. 
 

De lijfspreuk van mgr. Zwijsen luidde ‘Mansuete et fortiter’ (Zachtmoedig en sterk). In Tilburg heeft hij zich dan ook ingezet voor maatschappelijke verbeteringen, vooral op het gebied van onderwijs, armoede en verwaarlozing van kinderen. In 1863 was hij het doelwit van een moordaanslag in zijn woning in Haaren, die hij overleefde. Het kussen onder de voet van het standbeeld herinnert aan deze gebeurtenis, waarvan de omstandigheden nooit werden opgehelderd.
 

In 1926 werd een prijsvraag uitgeschreven voor het ontwerp van een monument ter nagedachtenis aan mgr. Zwijsen. Beeldhouwer Toon Dupuis werd uitgekozen en maakte in samenwerking met kunstgieterij A. Prowaseck het standbeeld dat werd onthuld in 1933. Oorspronkelijk stond het werk tegen een monumentale wand van travertijn voor het paleis van Willem II, ongeveer op de plek waar nu de Fontein van Beljon staat. Door de aanleg van de Cityring in 1967 moest het monument worden verplaatst. Het bleek niet mogelijk om het gehele beeld inclusief de wand op het Willemsplein te installeren. Om die reden is sinds 1972 alleen het bronzen beeld op de sokkel te zien. Bij het monument horen ook vier bronzen medaillons met portretten van katholieke voormannen. De originele exemplaren zijn door de jaren heen verdwenen. Bij de verplaatsing van het monument naar het Willemsplein werden de replica’s in de muur van de Heikese Kerk gemetseld.

De kunstenaar

Toon Dupuis is geboren in België, maar woonde vanaf 1898 in Nederland en kreeg de Nederlandse nationaliteit in 1908. Dupuis werkte als beeldhouwer en medailleur. Zijn vader was zelf ook beeldhouwer en introduceerde Dupuis jr. in het vak. Hij studeerde onder Thomas Vinçotte aan de Antwerpse tekenacademie. Later werkte Dupuis als docent aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. In 1921 werd Dupuis benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau.

Een ander werk van deze kunstenaar is het reliëf van Louis Bouwmeester op het Louis Bouwmeesterplein.