Monument Peerke Donders (1809 - 1887)

Over het kunstwerk

In het Wilhelminapark is het standbeel van Petrus ‘Peerke’ Donders te vinden. De bronzen sculptuur, gemaakt door Johannes Petrus Maas, toont Petrus Donders (Tilburg, 1809 – Batavia, Suriname, 1887) met een knielende leprapatiënt uit Suriname. In zijn rechterhand houdt Donders een kruis, terwijl zijn linkerhand rust op het hoofd van de man. Het standbeeld is geplaatst op een sokkel van Franse kalksteen, voorzien van Donders’ naam en aan de zijkanten het wapen van Tilburg. Het werk werd onthuld op 26 augustus 1926 en kreeg in 2002 de status van rijksmonument.

Petrus Donders was een negentiende-eeuwse missionaris die lange tijd werkte in Suriname, destijds een Nederlandse kolonie. Hij werd vooral bekend door zijn inzet op de missiepost Batavia, destijds een cacaoplantage en leprakolonie, waar hij 27 jaar verbleef en in 1887 overleed. In 1982 werd hij door paus Johannes Paulus II zalig verklaard. Door zijn inzet voor leprapatiënten staat Donders bekend als de ‘Apostel der Melaatsen’. 

Deze voorstelling van Donders en een anonieme creoolse leprapatiënt leidde vanaf 2010 tot kritiek, waarbij er discussies ontstonden over representatie, ongelijkheid en de omgang met koloniale en religieuze symbolen. Uiteindelijk koos de gemeente Tilburg ervoor het monument te behouden, maar wel te voorzien van context. In 2022 is een verklarend bordje met uitleg en een QR-code geplaatst, als uitnodiging tot reflectie en dialoog over het beeld en de rol van Donders.

Het beeld staat in de aandacht voor Donders niet op zichzelf. In 1923 werd op de plek van zijn geboortehuis een gedenksteen geplaatst en werd de Peerke Donderskapel gebouwd, waarnaast het Peerke Donderspark als processiepark werd aangelegd. In 1930 werd het geboortehuis van Peerke Donders gereconstrueerd, en drie jaar later werd in de Petrus Dondersstraat het Peerke Dondersmonument van kunstenaar Karel Lücker opgericht. 

De kunstenaar

Beeldhouwer Johannes Maas volgde een opleiding aan de Koninklijke School voor Nuttige en Beeldende Kunsten in Den Bosch, waar hij les kreeg van Jan Stracké en Arnold van Asseldonk. Hij ging daarna in de leer bij Martin Lieven Venneman en werkte enige tijd op de ateliers van Van Asseldonk en de gebroeders De Kort in Vught. In 1882 verhuisde Maas naar Haarlem, waar hij voor Frans Stracké ging werken. Later begon hij zijn eigen atelier, eveneens in Haarlem. In 1920 werd de firma J.P. Maas en zonen opgericht. Het bedrijf had tot doel ‘het fabriceeren van kerkmeubelen met al wat daartoe in den meest uitgebreiden zin kan geacht worden te behooren’. Vader en zonen Maas zijn vooral bekend geworden door de heiligenbeelden in plaatsen als Amsterdam, Tilburg, Arnhem en Obdam.