Betonreliëf
- Kunstenaar:
- Jan Dijker
- Geboren:
- 1913
- Overleden:
- 1993
- Oplevering:
- 2026
- Locatie:
- Busstation (NS station), Spoorzone
- Materiaal:
- beton, sgraffito
- Categorie:
- Gevelreliëf
Over het kunstwerk
Het betonreliëf met scherfmozaïek van Jan Dijker is een mooi voorbeeld van de meer gestileerde en abstracte composities uit de latere wederopbouw. Dijker maakte het werk oorspronkelijk voor de Katholieke Academie voor Lichamelijke Opvoeding (KALO) aan de Goirleseweg. De gerenommeerde Rotterdamse wederopbouwarchitect Harry Nefkens (1918-2018) ontwierp het nieuwe schoolgebouw en betrok de kunstenaar zelf bij het project. Dijker zijn oog viel op de tachtig meter lange en twee meter hoge wand van de praktijkvleugel met de sportzalen. Hij koos voor een ritmische indeling: tussen twee strakke, eenvoudige sgraffiti bracht hij een mozaïek aan met een veel fijner uitgesponnen ontwerp. Maandenlang werkte Dijker aan zijn schepping en er ontstond een compositie van twaalf panelen met sgraffiti in rood, geel en zwart, afgewisseld met beton-, grint- en glasmozaïeken gevat in beton. Strakke vlakken, speelse rondingen en verrassende onderbrekingen zorgden samen voor een plastisch effect dat het zakelijke karakter van het schoolgebouw doorbrak.
In 2005, toen het KALO gebouw tegen de vlakte ging, werden de betonpanelen van Dijker zorgvuldig verwijderd en opgeslagen. Het duurde twintig jaar voordat zich een kans voordeed om dit monumentale werk in de openbare ruimte te laten terugkeren. Het vernieuwde busstation op het station van Tilburg bleek uitstekend geschikt. Op deze nieuwe bestemming komt het werk van Dijker opnieuw goed tot zijn recht en is het in zijn volle lengte waarneembaar.
De kunstenaar
Jan Dijker werd geboren in Den Helder, in een familie van zeelieden. Tegen de verwachting in koos hij niet voor het water, maar begon hij in 1936 aan een opleiding schilderkunst aan de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam. Een jaar voordat hij in 1941 afstudeerde, ontving Dijker al een zilveren medaille van de prestigieuze Prix de Rome voor zijn ontwerp voor een glas-in-loodvenster in een Franciscanerklooster in Amsterdam. Tijdens de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog werkte Dijker voornamelijk als schilder en glaskunstenaar. Aanvankelijk voerde hij zijn werk uit in glas-in-lood, in een traditionele, figuratieve stijl met voorstellingen die duidelijk verwijzen naar Bijbelse taferelen en figuren. Vanaf de jaren zestig begon Dijker met het combineren van sgraffito, mozaïek en beton in één kunsttoepassing. Dijker ging ambachtelijk te werk, hij stond zelf geregeld op de steigers om zijn wandkunst aan te brengen op de gebouwen. Dijker maakte meerdere kunstwerken voor Tilburg waarvan er slechts enkele bewaard zijn gebleven. Zoals veel kunstwerken uit de wederopbouwperiode wachtte hen eenzelfde lot als het gebouw waarin ze zich bevonden: sloop. Het oeuvre van deze veelzijdige kunstenaar staat daardoor net als het werk van veel andere monumentale kunstenaars nog steeds onder druk.
Andere werken van deze kunstenaar in Tilburg zijn de reliëfs bij het Odulphuslyceum, de onderdoorgang ter hoogte van Spoorlaan 340 en bij de kinderboerderij Maria Goretti aan de Stedekestraat.