De Kruikenzeiker

Over het kunstwerk

Met carnaval staat Tilburg bekend als Kruikenstad en de inwoners als Kruikenzeikers. Deze term komt uit het verleden van Tilburg als textielstad, toen urine werd gebruikt om wol te wassen. De arbeiders verzamelden hun urine in kruiken, waarna ze die verkochten aan fabrieken om de wol te reinigen.

Het beeld is gemaakt door Henk Smulders, een Tilburgse vormgever en kunstenaar die ook veel beelden heeft gemaakt voor het Sprookjesbos in de Efteling. Voor De kruikenzeiker liet Smulders zich inspireren door een foto uit 1905, waarop het personeel van schoenfabriek Nard de Beer aan de Goirkestraat is vereeuwigd. De man is afgebeeld in een ouderwets arbeidersuniform met klompen. Hij draagt een bolle, wellicht lege kruik en staat op het punt om zijn shirt naar boven te trekken.

Smulders maakte De kruikenzeiker al eerder, in 1965. In 1986 schonk Carnavalsstichting Tilburg het werk aan de stad en sindsdien is dit beeld hét symbool van het Tilburgse carnaval. Door het jaar heen staat De kruikenzeiker in de Nieuwlandstraat, bij het Radioplein. Maar tijdens carnaval wordt het werk verplaatst naar de Heuvel, waar zijn jaarlijkse onthulling door de Prins van Kruikenstad officieel het startsein is voor carnaval in Tilburg. Voor die tijd stond er tijdens de viering een levensgrote kruik op het Willemsplein (1966) en de Heuvel (1967). Helaas heeft die kruik zijn laatste feest niet overleefd.

Op de voorkant van de sokkel is een plaat bevestigd met daarop de tekst: ‘Aangeboden aan de Kruikinnen en Kruiken ter gelegenheid van Tweekirelluf Kruikenstad 1986 Carnavalsstichting Tilburg’. Aan de zijkant van de sokkel is een lijst opgenomen van alle prinsen van Kruikenstad sinds 1965.

De Kunstenaar

Henk Smulders was een groot deel van zijn werkende leven vormgever en later leidinggevende van het team vormgevers van de Efteling in Kaatsheuvel. Hij werkte daar van 1961 tot en met 1990. Hij vervaardigde onder andere Roodkapje, de wolf en het huis van de grootmoeder, evenals de Indische Waterlelies. ‘Hij wilde figuren tot leven brengen en was daar dag en nacht mee bezig’, memoreerden zijn collega’s bij zijn afscheid. Dat gold ook voor de Tilburgse kruikenzeiker, een inmiddels bekend figuur die hij als eerste tot leven bracht.