Over ons
In de openbare ruimte van Tilburg staan bijna vijfhonderd kunstwerken. In parken, bermen, aan gevels, op pleinen en straten. Kunst tussen de mensen. Met deze kunstwerken verspreid door de stad vormt Onze Buitencollectie een unieke verzameling van beelden, muurschilderingen en monumenten die Tilburg kleur en karakter geven. Om de inwoners van Tilburg meer bewust te maken van de kunstwerken in hun (directe) omgeving, brengen we alle kunstwerken in de publieke ruimte van Tilburg in kaart op deze website.
De vroegste werken in Onze Buitencollectie hebben een sterk rooms-katholieke inslag. Eind negentiende en begin twintigste eeuw werden talloze beelden van heiligen bij en op kerken geplaatst. Vaak werd een groot deel van de benodigde financiën opgebracht door de parochianen. Daarnaast zijn er in deze tijd enkele standbeelden, monumenten of andere vormen van eerbetoon geplaatst voor mensen die voor Tilburg van belang zijn geweest.
Tijdens de oorlogsjaren zijn in Tilburg logischerwijs nauwelijks beelden tot stand gekomen, maar in de tweede helft van de twintigste eeuw groeide de buitencollectie enorm. Door middel van het aankopen van beelden rechtstreeks bij de kunstenaar of via het verstrekken van opdrachten nam het aantal kunstwerken in de openbare ruimte in heel Nederland flink toe, dus ook in Tilburg. In de wederopbouwperiode (1945-1965) werden veel bouwwerken voorzien van kunsttoepassingen, speciaal ontworpen voor een bepaalde plek op, in of aan een gebouw. Dit resulteerde in architectuur met toegevoegde of geïntegreerde mozaïeken, glas-in-loodramen, (wand)tapijten, wandschilderingen, gevelreliëfs en graffiti.
Kunst in de openbare ruimte kreeg een flinke impuls toen de gemeente Tilburg in 1976 besloot om 1% van de kosten voor het bouwrijp maken van gemeentelijke bouwplannen te reserveren voor beeldende kunst. Dankzij deze percentageregeling kwam er voor het eerst structureel geld voor kunst in de buitenruimte, wat zorgde voor veel kunstwerken in opdracht. Regelmatig werden deze aan een lokale kunstenaar gegund. Dat er budget voor kunst was riep vanzelfsprekend ook de vraag op naar een doordachte visie op kunst in de stad. Dat kwam er in de vorm van een Masterplan Beeldende Kunst Tilburg (1983) opgesteld door Ton Baljeu. De kern van dit plan was om met eigentijdse kunstwerken een samenhangend geheel te creëren dat de structuur van de stad accentueert. Het was toentertijd een vernieuwende aanpak waarmee Tilburg een pioniersrol vervulde en een reputatie opbouwde als eigenzinnige stad met lef.
Die reputatie op het gebied van kunst in de openbare ruimte heeft Tilburg nog steeds. Het masterplan werd opgevolgd door het Kunstenplan Openbare Ruimte Tilburg (2002), ook wel KORT genoemd, geschreven door Ole Bouman. Kunst moest het resultaat zijn van maatschappelijke processen, was het idee. Dit was in meerdere opzichten vernieuwend. Kunst werd breder opgevat dan objecten (of beelden) op straten en pleinen. Er kwam aandacht voor kunstwerken die niet voor ‘de eeuwigheid’, maar tijdelijk van aard mochten zijn. Inwoners werden actief betrokken bij de totstandkoming van kunstwerken. KORT werd opgevolgd door CuPuDo (2016), een afkorting van Cultuur in het Publieke Domein. Daarin werd de ambitie geformuleerd, afkomstig uit de culturele sector zelf maar ook vanuit het onderwijs en het bedrijfsleven, om kunstwerken te realiseren die (inter)nationaal van betekenis zijn. Parallel daaraan moesten er ook kunstprojecten komen die juist sterk lokaal gericht waren en die de leefbaarheid in de wijken verbeterden. De nieuwste loot aan de stam is de oprichting van Stichting Spoor (2025), een onafhankelijk kenniscentrum dat de gemeente adviseert over nieuwe kunstwerken en over het beheer van de bestaande collectie.
Onze Buitencollectie kent een lange historie, waarbij de kunstwerken naast autonome objecten ook vertegenwoordigers zijn van een bepaalde tijdgeest. De geschiedenis van Tilburg ligt besloten in haar buitencollectie.